Afdrukken, printen. Als ik even terug ga in de tijd herinner ik me nog de Philips matrixprinter, aangesloten op de MSX computer. Die ik onlangs toch maar gewoon heb weg gedaan. Wat een marketingblunder toch trouwens, dat bedrijven als Philips en Sony voorspelden dat MSX de standaard voor de thuiscomputer zouden vormen. Daar is wel héél weinig van terecht gekomen.
Met de matrixprinter produceerde ik keurige teksten en brieven. Met een speciale microperforatie waren de kettingpapier A-viertjes amper van losse vellen te onderscheiden. Chique vond ik dat! De HP Deskjet, aangesloten op een XT en later een AT, produceerde daarna nog veel mooiere teksten. Wel even laten drogen en voorzichtig met druppels: de matrixprint was vlekvrij, de inktjet zeker niet. Wat dat betreft was de laserprinter weer een vooruitgang.
In eigen hand
Foto’s printen is pas van latere datum. In het begin stelde de kwaliteit van deze prints nog niet zo veel voor, maar wie nu ziet wat er uit de betere – en betaalbare – kleurendrukkers komt die beseft dat de doe-het-zelver in kwaliteit amper hoeft onder te doen voor de foto uit de afdrukcentrale. Sterker nog: omdat je het hele proces nu in eigen handen hebt kun je thuis verbazingwekkende resultaten bereiken!
De hobbyfotograaf anno nu heeft de keuze uit diverse mogelijkheden. Ik noem de belangrijkste:
- De foto’s laten afdrukken bij de fotowinkel
- Idem, via online service
- Idem, maar dan in een fotoboek
- Zelf printen – simpel op eenvoudige printer
- Zelf printen – complexer op semiprofessionele printer
Als je het een beetje uitkient en de kosten een belangrijke overweging vormen om foto’s ‘tastbaar’ te maken dan is er eigenlijk maar één optie: de online fotoprint. Bestanden uploaden, aantal en formaat ingeven en een paar dagen later liggen de foto’s voor een habbekrats op de deurmat. Hier is in prijs niet tegenop te werken met de eigen printer (aanschaf, afschrijving, papier en vooral: inkt).
Thuis printen
Los van de kosten zijn er echter genoeg redenen om toch thuis een fotoprinter te hebben. En het één (100 vakantiefoto’s goedkoop ‘uitbesteden’) hoeft het ander (die mooie 30 x 40 cm afdruk voor aan de wand zelf produceren) niet uit te sluiten. Ik kies zelf meestal niet voor het zelf printen. Een kwestie van tijd, luiheid, gemakzucht en eigenlijk ook wel een beetje van prijs. Want een aanbieding voor 100 stuks 10 x 15 cm voor 10 euro, die ik regelmatig in mijn Inbox vind, daar kun je thuis niet tegenaan printen!
Willem Wernsen is een fotograaf die bekendheid geniet met zijn indringende zwart-wit portretten. Een groot aantal is verzameld in zijn boek Beautiful people en hij werkt momenteel aan een vervolg hierop (www.fotowillem.com). Tijdens zijn lezingen laat hij ook zwart-wit prints zien, thuis afgedrukt op een Epson 3800, een A2 printer. Wernsen drukt af via Photoshop CS3, al haalt hij zijn beelden binnen via Lightroom. Hij gebruikt de Epson driver, maar laat in dat printproces verder de meeste instellingen onaangepast. Geen kleurbeheer bij zwart-wit, en het papier is Premium Luster Photopaper (van Epson). De afdrukresolutie is ingesteld op 1440 dpi en alleen de helderheid wordt altijd op +6 ingesteld: de rest blijft ongewijzigd. De af te drukken foto’s zijn opgeslagen als sRGB, 8 bits. In 16 bits zijn er weliswaar nog iets meer grijstinten, maar deze bestanden zijn alleen als tiff op te slaan en dat vraagt erg veel opslagruimte.
Lightroom
De beste ‘workflow’ voor afdrukken biedt volgens mij Lightroom. Daar kun je voor verschillende formaten, papiersoorten en printers presets maken (instellingen die bewaard blijven). Ga je een foto printen dan kies je de gewenste preset en alle instellingen staan in één keer goed. De presets zijn volledig aanpasbaar aan de eigen wensen: Lightroom doet er ‘gratis’ enkele templates bij, maar je kunt de reeks naar hartenlust uitbreiden. Zie de schermafbeelding hierbij.
Lightroom biedt de handigste workflow als je regelmatig print
In februari houden vijf natuurfotografen en ik een tentoonstelling in het Milieu Educatie Centrum in Roosendaal. Daarvoor heb ik acht beelden nodig in het formaat 30 x 45. Eén van ons heeft een prachtige Epson printer en rekent EUR 7,50 per afdruk van dit formaat. Begrijpelijk, want papier en inkt zijn ook niet gratis.
Oypo
Foto’s die ik te koop aanbied zijn te zien via http://oypo.nl/wlaros. Daar kan ik in profielen bepalen welke formaten en uitvoeringen te koop zijn tegen welke prijs. Bestel ik hier echter zelf (eigen) foto’s dan betaal ik ‘de minimumprijs’, hetgeen bij 30 x 46 cm neerkomt op €4,99. Daar komen verzendkosten bij, maar met enkele opnamen tegelijk heb je die al snel terug verdiend. In feite gebruik ik dus Oypo op deze wijze als voordelige afdrukcentrale. En op de kwaliteit valt waarachtig niets af te dingen.
Willem Laros
Tip!
Schrijf je foto’s altijd weg in sRGB als je print of laat printen. AdobeRGB is weliswaar een grotere kleurruimte, maar printers en afdrukcentrales kunnen daar niet mee overweg. De niet herkende kleuren probeert men dan ‘na te bootsen’, hetgeen gemakkelijk leidt tot onwerkelijke of slecht gelijkende resultaten. Als je foto’s opslaat voor drukwerk dan is AdobeRGB wel de juiste keuze. Maar alleen dan! Overigens: sRGB is ook de juiste keuze voor het beeldscherm (foto’s website). Behalve voor die gelukkige enkeling die in het bezit is van een AdobeRGB weergevende monitor.
: 
Gerelateerde Artikelen
Kenmerken: Afdrukken, Canon, Epson, fotowinkel, HP, lightroom, oypo, printen, printer, workflow
Interessant, informatief en prettig te lezen.
Erg mooi geschreven stuk!
Ik zal me eens gaan verdiepen in lichtroom!
Toevallig ben ik bezig met een vergelijk te maken tussen de kwaliteit van een heel goede printer, Epson 4880, en 6 verschillende online fotoafdrukcentrales. Ik heb zowel kleurkaarten als zwart wit kaarten laten afdrukken en vervolgens de kleuren doorgemeten. Daarnaast heb ik de maximale zwarting gemeten en natuurlijk de kleurzwemen bij de grijswaarden.
Om een lang verhaal kort te maken, er is toch wel een groot kwaliteitsverschil tussen een echt goede printer en de goedkope online printcentrales!
Voor mij is overigens de print het einde van een creatief proces en wil het daarom niet uitbesteden.
Leuk stuk idd. Alleen jammer dat je denkt dat je voor 10 euro 100 echt mooie foto’s krijgt. Het is natuurlijk zo dat de ene eerder tevreden is met een bepaalde kwaliteit dan de ander maar voor 10 euro krijg je echt zo’n fabrieksprint met een te hoge saturatie en geen detail in de donkere partijen en lichtere delen. Daarbij ogen de huidtinten vaak niet natuurlijk en als je pech hebt verlies je tijdens het uploaden ook nog eens de helft van je pixels omdat dat voor de centrale dataverkeer scheelt, voor jou scheelt dat dat je dan een heleboel detail verliest, vooral bij uitvergrotingen.
Wat ik zou adviseren is om je beelden ALTIJD in AdobeRGB te bewerken en te bewaren en indien mogelijk je camera daar al direct op in te stellen (met de meeste reflexcamera’s kan dat). Een afdrukcentrale die niet met die kleurruimte overweg kan moet je het afdrukken van je foto’s niet gunnen.
Wanneer je thuis wilt afdrukken, dan is dat natuurlijk best leuk. Je kunt met wat experimenteren en een redelijke fotoprinter al heel goede foto’s afdrukken. Zeker wanneer je een zwart-wit foto op een Epson 3800 gaat afdrukken dan hoeft daar niets aan te mankeren.
Let echter wel dat je wanneer je een echt goed resultaat wilt hebben je je hele workflow moet colourmanagen. Dit betekent dat je er vanuit moet gaan dat geen enkel apparaat de foto zoals je camera die heeft gemaakt precies hetzelfde kan reproduceren. Je monitor bijvoorbeeld laat de foto niet exact zo zien zoals je camera hem heeft gemaakt. Om dit verschil tussen beeld en weergave te corrigeren kan je dmv een kalibratieapparaatje een kleurprofiel voor de monitor maken. Dit profiel zorgt ervoor dat je monitor nu wel het beeld weergeeft zoals het echt is. Je kunt nu eventuele kleurcorrecties op je foto toepassen om hem nog net even beter te maken. Doordat je het beeldscherm als het ware hebt gekalibreerd zie je goed hoe je foto echt wordt.
Alleen wanneer je nu gaat afdrukken komen we weer op het punt dat je afdruk er anders zal uitzien dan het beeld wat je op je gekalibreerde monitor ziet. Je printer geeft dus niet exact weer hoe je beeld is. Dit is wederom op te lossen door een kleurprofiel te maken voor je printer in combinatie met het te gebruiken papier, ook hiervoor zijn apparaten te koop of te huur. Wanneer je tijdens het afdrukken het gemaakte kleurprofiel toepast op het beeld dan zal je zien dat je een geweldig resultaat krijgt.
Het maken van een kleurprofiel zorgt er voor dat de kleuren in het beeld die het betreffende apparaat niet kan weergeven op basis van gemeten waarden worden bijgesteld naar kleuren die het apparaat wel kan afdrukken. Wanneer je de foto zonder kleurprofiel zou afdrukken dan wordt er meer “gegokt” naar de juiste kleur zal bijna altijd een kleur gebruikt worden die verder van de ware tint af ligt waardoor je grotere verschillen krijgt.
Het resultaat van dit alles is bij bijvoorbeeld een mooie natuurfoto dat de lucht volblauw wordt in plaats van een beetje grauwig blauw. Gras wordt frisgroen zonder dat het fluorescerend groen of juist wat meer gelig wordt. Alle kleuren wordt voller en krijgen meer ” body”. Vooral bij huidtinten is het verschil megagroot. In een huid zitten ontzettend veel kleurtinten, van bruin, rood, geel tot blauwtinten. Dit is erg moeilijk om goed af te drukken. Een foto met kleurprofiel laat zoveel detail in kleuren zien dat zo’n huid echt begint te leven en ook echt als een huid eruit ziet. Wat je vaak tegenkomt met een eenvoudige afdruk is dat een huid grauw is en soms zelf van kunststof lijkt te zijn. Met kleurprofiel is dat helemaal niet meer! Foto’s komen tot leven.
Laatst pakte ik een oud fotoboek, van ongeveer 10 jaar geleden en sloeg hem open en het eerste wat mij opviel waren die fantastische kleuren. Een foto van wat later op de middag met een zon die al wat lager staat, mooie warme tinten die ook echt zo op papier staan. Je krijgt het gevoel van die dag er gewoon bij terug. Dat is wat veel mensen tegenwoordig missen in hun digitale foto’s, maar met behulp van kleurmanagement kan je je foto’s toch weer net zo mooi afdrukken als vroeger.
Het is niet voor niets dat alle zelfrespecterende beeldprofessionals aan kleurmanagement doen. Drukkers, reclamemensen, fotografen enz. Het is alleen nogal complex om precies te begrijpen hoe het in elkaar zit. Dat weerhoud ook een grote groep mensen ervan om zich hier serieus in te verdiepen. Je moet het echter niet moeilijker maken dan nodig. Wanneer je nog niet bekend met met kleurmanagement dan kan je het simpel houden door alleen je monitor te kalibreren zodat je minimaal goed kunt zien of je foto’s goed op kleur zijn. Vervolgens zoek je een fotozaak of vaklab die tijdens het afdrukken een kleurprofiel in je beelden kan insluiten gebaseerd op hun combinatie van apparatuur en papier om zo tot de beste resultaten te komen.
Ik heb zelf een fotowinkel/ studio en heb mij verdiept in kleurmanagement om binnen mijn workflow consistente kleuren te houden. Voor alle printer/papiercombinaties heb ik kleurprofielen om zo de beste kwaliteit aan mijn klanten te kunnen bieden en dat werkt echt perfect.
Terugkomend op de titel van dit stuk: “Foto’s afdrukken: ingewikkeld of niet?” Je kunt het zo ingewikkeld maken als je zelf wilt, maar je kunt het ook zo mooi maken als je zelf wilt. Wanneer je serieus met fotografie bezig bent en uren van je tijd hebt besteed om paar fantastische foto’s te maken, dan is er echt niets mooier dan het moment dat je die plaat ook echt fantastisch op papier hebt staan. Je moet ook voor die afdruk, net als het hele voortraject, je best hebben gedaan. Als je vindt dat je foto’s nu mooi zijn, ik zeg dat het mooier kan!
Interessant, informatief en prettig te lezen, maar soms toch onjuist. Lightroom is makkelijk, maar biedt geen mogelijkheid voor soft-proofing, het van tevoren op het beeldscherm bekijken hoe een foto uit de printer komt. Photoshop biedt dat wel. Met soft-proofing heb je meer controle maar ook meer werk aan je prints. De vorige schrijver heeft helemaal gelijk, het is zo ingewikkeld als je zelf wilt, maar hoe meer werk je erin steekt, hoe beter het resultaat.
Tip!
Sla je foto’s altijd in de grootst mogelijke kleurruimte op, AdobeRGB of zelf Prophoto RGB, en niet in sRGB!. Eenmaal in sRGB opgeslagen ben je kleurinformatie kwijt die nooit meer terugkomt. Beter is het om in een grotere ruimte op te slaan en te converteren op het moment dat je echt gaat afdrukken. Gebruik je RAW en Lightroom dan speelt dit probleem minder.
De ene fotocentrale is de andere niet. Sommige bieden eigen kleurprofielen, zodat je thuis al een indruk krijgt hoe je print wordt.
aRGB of sRGB is in feite niet zo heel spannendwant die kleurruimte is veel groter dan de 6 bit van een printer. Ook belangrijk is de mate van compressie waarmee de JPEG wordt opgeslagen want dat is bepalend voor het niveau van detaillering in de afdruk. Bij te hoge compressie ontstaan JPEG artefacten en die zijn onomkeerbaar. Overigens valt en staat de kleurconstantheid van je totale workflow met een goed begin. Fotografeer bij iedere nieuwe lichtsituatie een zwart/wit/grijs kaart zodat je in elk geval altijd een goede referentie hebt voor je witbalans en je lichtmeting. Daarmee voorkom je dat je bij iedere stap in je workflow opnieuw een gok moet doen naar de kleurtemperatuur.
Overigens sla ik alles in TIFF formaat op en bied de foto’s ook in dat formaat aan bij de printboer.
Aardig stukkie over kleurbeheer: http://sites.google.com/site/fc88dilsen/kleurbeheer
@Piet;
Citaat: -Wat ik zou adviseren is om je beelden ALTIJD in AdobeRGB te bewerken en te bewaren en indien mogelijk je camera daar al direct op in te stellen (met de meeste reflexcamera’s kan dat). Een afdrukcentrale die niet met die kleurruimte overweg kan moet je het afdrukken van je foto’s niet gunnen.-
Het is inderdaad aan te bevelen om altijd de Adobe RGB kleurruimte te kiezen, zowel in je camera als in Adobe Photoshop, en in die kleurruimte te (be)werken.
Je moet je echter wel realiseren dat ALLE afdrukcentrales afdrukken binnen de sRGB ruimte. Wanneer je foto’s aanlevert in RGB zullen ze die wel accepteren, maar zij zullen je bestand ALTIJD omzetten naar sRGB!
Het is dan beter om die conversie van RGB naar sRGB (Shit-RGB luidt het koosnaampje dat DTP-ers er aan hebben gegeven) zelf te doen zodat je hier zelf nog invloed op kunt uitoefenen.
Ik heb inmiddels op deze manier al diverse vergrotingen van 20/28 verwerkt en de resultaten die profotonet.nl aflevert waren van uitstekende kwaliteit!
De keren dat ik foto’s heb ge-upload in RGB vielen de resultaten van diverse centrales regelmatig tegen omdat de conversie die zij doen onvoorspelbaarder is dan wanneer je dit zelf doet.
@Henri:
Volgens mij gebruikt Profoto.net een eigen profiel, alle binnenkomende bestanden die dit profiel niet hebben worden automatisch omgezet naar het Profoto profiel. Je kunt het profiel gewoon downloaden, zelf je bestanden omzetten en met met PS softproofen.
@Willem Laros:
Eén ding begrijp ik niet, ik zal je tweemaal citeren, ik hoop dat je op mijn vraag dan antwoord wil geven.
“Oypo
Foto’s die ik te koop aanbied zijn te zien via http://oypo.nl/wlaros. Daar kan ik in profielen bepalen welke formaten en uitvoeringen te koop zijn tegen welke prijs. Bestel ik hier echter zelf (eigen) foto’s dan betaal ik ‘de minimumprijs’, hetgeen bij 30 x 46 cm neerkomt op €4,99. Daar komen verzendkosten bij, maar met enkele opnamen tegelijk heb je die al snel terug verdiend. In feite gebruik ik dus Oypo op deze wijze als voordelige afdrukcentrale. En op de kwaliteit valt waarachtig niets af te dingen.”
De Oypo A3 print kost jouw klanten 10 euro en je schrijft verder:
“In februari houden vijf natuurfotografen en ik een tentoonstelling in ….. Daarvoor heb ik acht beelden nodig in het formaat 30 x 45. Eén van ons heeft een prachtige Epson printer en rekent EUR 7,50 per afdruk van dit formaat.”
Mag ik hier uit afleiden dat de kwaliteit van Oypo minder is dan van een Epson printer en jij voor die Epson print graag 50% meer betaalt? Als dat zo is vind ik jouw uitspraak over Oypo’s “waarachtige kwaliteit” toch enigszins bevreemdend.
@ Henri,
Alle printers en afdrukcentrales hebben een beperkte kleurruimte, die kleurruimte is zelfs kleiner dan sRGB. Een en ander hangt van de gebruikte apparatuur af. Een goede inkjet met zoveel mogelijk kleuren cartridges met goed papier die een brede kleurruimte toelaat kan heel goed resultaat leveren. Nog beter (naar mijn mening het best) is wanneer je de foto met een LED-belichter op fotografisch papier zet en het papier ontwikkeld enz.
Het idee is dat jou foto’s altijd naar een gemeten kleurprofiel worden geconverteerd. Dus niet gewoon naar sRGB wat een algemene kleurruimte is met een bepaald aantal kleuren, maar naar de kleurruimte van de machine in combinatie met de papiersoort waarop het wordt afgedrukt. Zo bereik je dat alle kleuren die in het printbestand voorkomen ook echt op papier kunnen worden gezet. Welliswaar is deze kleurruimte dan wel kleiner dan AdobeRGB en sRGB maar je krijgt een perfect resultaat omdat het gokwerk is uitgesloten.
Wanneer je een beeld naar een willekeurige centrale stuurt dan wordt jou mooie aRGB bestand afgedrukt binnen een kleinere kleurruimte zonder conversie. Geen enkele centrale, drogisterijketen of zelfs fotograaf zal zomaar je beelden even voor je naar de juiste kleurruimte converteren. Daardoor verdwijnen er bepaalde tinten in je beeld omdat je de printer kleuren aanbied die hij niet kan afdrukken, of hij denkt dat hij ze kan afdrukken maar het papier laat dat niet toe. Het is nu maar de vraag wat je dan wel op papier krijgt.
Er is een groot verschil tussen kleuren veranderen op basis van gemeten gegevens en zomaar wat gokken.
Ik vind het zelf toch veel makkelijker werken via een van de bestaande fotoservices. Als je niet wil printen dan natuurlijk het beste gewoon traditioneel ontwikkelen. Dat geeft het allermooiste resultaat! Maar als ik iets kan aanraden dan is het http://www.fotoalbum.nl en ondanks dat ze bij cewe printen hebben ze een goede persoonlijke hulp indien nodig. Ook geen sRGB maar die ben ik uberhaupt nog niet tegen gekomen.
@ Herman
Herman, je moet een fotoservice zoeken die inderdaad traditioneel ontwikkeld, dus je digitale bestand via een belichtingstechniek op fotografisch (lichtgevoelig) papier zet en dit vervolgens ontwikkelt. Cewe doet dat inderdaad, maar het nadeel is dat zij je beelden klakkeloos afdrukken via de allergoedkoopste manier met de snelste en in verhouding voordeligste apparatuur. Je krijgt dan gauw dat donkere delen in je foto dichtlopen en lichte delen uitgebeten raken. Daarbij zijn de kleuren niet zoals ze zouden kunnen, er wordt niets gedaan om je foto’s echt zo goed mogelijk af te drukken. Bij zo’n fabriek ligt de kwaliteitsdrempel bij een acceptabele foto voor iedereen, ze kijken dus naar of het gemiddeld wel aardig is en niet of jouw foto’s echt goed zijn.
Kleurbeheer zoals eerder omschreven is iets waar zeker een fabriek niet en überhaupt bijna niemand aan doet terwijl je alleen daarmee alles uit je beeld haalt. Wanneer je een zaak vindt die aan kleurbeheer doet en jouw beelden converteerd naar de kleurruimte van zijn apparatuur dan krijg je pas echt goede afdrukken. Als klant hoef je er alleen maar naar te vragen en de rest wordt voor je gedaan.
Verder is sRGB of aRGB tijdens het afdrukken niet van toepassing omdat de apparatuur toch in zijn eigen kleurruimte werkt. Wanneer een bedrijf niet aan kleurbeheer doet dan worden jou RGB beelden klakkeloos afgedrukt in hun eigen kleurruimte en zullen kleuren die in jou foto voorkomen maar buiten de kleurruimte van de apparatuur vallen duidelijk anders tonen dan in jou originele beeld en daardoor haal je niet de kwaliteit die je zou kunnen halen.
@ Iedereen:
Waarom zoekt en kijkt iedereen altijd naar grote bedrijven die veel reclame maken en hard schreeuwen. Meestal zijn dat niet de beste namelijk. Kijk gewoon eens bij je in de buurt of er een fotozaak is die een goede machine heeft en vraag hem of hij een speciale service heeft voor hobbyisten en professionals die hun foto’s perfect afgedrukt willen hebben. Een heleboel zaken ontwikkelen en/ of printen op zeer goede kwaliteit voor collegafotografen die echt niet met het minste genoegen nemen. Geen enkele zelfrespecterende fotograaf zal een printje van Cewe-kwaliteit aan zijn klanten durven te verkopen hoor! Fotografen drukken hun foto’s over het algemeen af bij een vaklab of een lokale fotozaak met goede apparatuur die aan kleurbeheer doet.
Ik heb een winkel en krijg af en toe zelfs klanten terug die denken dat hun camera stuk is omdat de kleuren in de foto’s niet goed zijn. Na het maken van een afdrukje op mijn eigen apparatuur blijkt er dan vervolgens niets aan de hand en heb ik er een nieuwe klant bij. Zo groot kan het verschil soms zijn.
Ik houd mij aanbevolen, en geef daarbij de nodige tricks en tips om het beste uit je beeld te halen.
Fotofabriek.nl heeft nu fotofabriekpro.nl opgericht speciaal voor de professionele fotografen. Ze proberen het beste uit de foto te halen en voeren geen goedkope/commerciële bewerkingen uit (grote verzadiging, groot contrast). 1 van de weinigen die zich toespitst op de echt fotograaf.